Από προαιρετική υπηρεσία σε νομική υποχρέωση
Το σύστημα IRIS Online Payments, που αναπτύχθηκε από τη DIAS Interbanking Systems σε συνεργασία με τις ελληνικές τράπεζες, λειτουργεί από το 2017 αρχικά για πληρωμές μεταξύ ιδιωτών. Από το 2022 επεκτάθηκε σε πληρωμές προς εμπόρους με αναγνωριστικό μέσω αριθμού κινητού ή ΑΦΜ. Με τον Νόμο 5104/2024 και τις πράξεις της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ) που δημοσιεύθηκαν τον Φεβρουάριο 2026, η αποδοχή των IRIS πληρωμών γίνεται υποχρεωτική σε διάφορες φάσεις:
- 1 Ιουλίου 2026: όλοι οι έμποροι με τζίρο 50.000 EUR ετησίως ή μεγαλύτερο, σε όλους τους κλάδους πλην των εξαιρέσεων
- 1 Ιανουαρίου 2027: επέκταση σε όλους τους ελεύθερους επαγγελματίες ανεξαρτήτως τζίρου
- 1 Ιουλίου 2027: ενσωμάτωση με myDATA για αυτόματη συσχέτιση συναλλαγών με ηλεκτρονικά παραστατικά
Στόχος της κυβέρνησης είναι η μείωση της φοροδιαφυγής στις ΜΜΕ συναλλαγές, η ψηφιοποίηση του λιανικού εμπορίου, και η μείωση εξάρτησης από POS με αμοιβή ανά συναλλαγή.
Τι σημαίνει υποχρεωτική αποδοχή στην πράξη
Υποχρεωτική αποδοχή IRIS δεν σημαίνει αντικατάσταση του POS. Σημαίνει ότι αν ο πελάτης ζητήσει να πληρώσει με IRIS, ο έμπορος δεν μπορεί να το αρνηθεί. Πρακτικά απαιτείται:
- Δημιουργία IRIS αναγνωριστικού επιχείρησης μέσω της τράπεζας του εμπόρου
- Εμφάνιση IRIS σήματος σε εμφανές σημείο του καταστήματος
- Δυνατότητα δημιουργίας QR κώδικα ή αναγνώρισης του εμπόρου από την IRIS εφαρμογή του πελάτη
- Άμεση επιβεβαίωση λήψης πληρωμής στην ταμειακή μηχανή ή στο σύστημα τιμολόγησης
- Ενσωμάτωση με την ΑΑΔΕ μέσω της Φάσης 3 του myDATA για αυτόματη δήλωση εσόδων
Νέες απαιτήσεις αρχειοθέτησης
Η εγκύκλιος Ε-2019/2026 της ΑΑΔΕ που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο 2026, ορίζει τις υποχρεώσεις αρχειοθέτησης για τις IRIS συναλλαγές. Ο έμπορος πρέπει να διατηρεί για 10 χρόνια από το τέλος του φορολογικού έτους:
- Πλήρες αρχείο των εισερχομένων IRIS πληρωμών με μοναδικό αναγνωριστικό συναλλαγής (transaction ID)
- Στοιχεία πελάτη που γνωστοποιήθηκαν στον έμπορο (όνομα ή αναγνωριστικό IRIS)
- Ημερομηνία και ώρα της συναλλαγής με ακρίβεια δευτερολέπτου
- Ποσό συναλλαγής και νόμισμα
- Συσχετισμό με το αντίστοιχο ηλεκτρονικό παραστατικό myDATA (Mark)
- Επιβεβαίωση από την εκδότρια τράπεζα
- Δεδομένα γεωγραφικής τοποθεσίας (μέρος εκτέλεσης της συναλλαγής)
- Τυχόν ακυρώσεις ή επιστροφές με αναφορά στην αρχική συναλλαγή
Πρόστιμα για μη συμμόρφωση
Το πλαίσιο κυρώσεων είναι εξαιρετικά αυστηρό:
- Άρνηση αποδοχής IRIS πληρωμής: πρόστιμο 1.500 EUR ανά συμβάν, αυξανόμενο σε 5.000 EUR για επανάληψη
- Μη ορατή σήμανση IRIS στο κατάστημα: 500 EUR ανά κατάστημα
- Μη αρχειοθέτηση δεδομένων συναλλαγής: 2.500 EUR ανά παράλειψη
- Ασυμφωνία IRIS πληρωμών και myDATA δηλώσεων: επιβολή ΦΠΑ συν πρόστιμα 50% επί του ποσού
- Συστηματική παραβίαση (περισσότερα από 5 περιστατικά σε 12 μήνες): αναστολή λειτουργίας ταμειακής μηχανής για 48 ώρες
- Παράλληλος έλεγχος από ΑΑΔΕ για ενδείξεις φοροδιαφυγής με βάση τις IRIS συναλλαγές
Πώς το myDATA θα εκμεταλλεύεται τα IRIS δεδομένα
Η Φάση 3 του myDATA, που ολοκληρώνεται τον Ιούλιο 2027, ενσωματώνει αυτόματη αντιστοίχιση πληρωμών και τιμολογίων. Η AΑΔΕ θα ελέγχει:
- Κάθε IRIS συναλλαγή αντιστοιχεί σε ηλεκτρονικό παραστατικό με συμφωνία ποσού και ημερομηνίας
- Παραστατικά που δεν αντιστοιχούν σε καμία πληρωμή (IRIS, κάρτα, μετρητά) εντοπίζονται ως ύποπτα για ψευδείς δηλώσεις
- IRIS πληρωμές χωρίς αντίστοιχο παραστατικό σηματοδοτούν ενδεχόμενη απόκρυψη εισοδήματος
- Διαφορές στις ώρες των IRIS συναλλαγών και των παραστατικών (πάνω από 15 λεπτά) σηματοδοτούν προβληματικά συστήματα
Πρακτικά, ο έμπορος δεν μπορεί πλέον να επιλέξει να μη δηλώσει μια IRIS συναλλαγή στο myDATA, γιατί η ΑΑΔΕ έχει ήδη τα τραπεζικά δεδομένα.
Πώς να προετοιμαστούν Έλληνες έμποροι μέχρι 1 Ιουλίου 2026
Πρακτικό σχέδιο για τους επόμενους μήνες:
- Επικοινωνία με την τράπεζα της επιχείρησης για ενεργοποίηση IRIS αναγνωριστικού εμπόρου, αν δεν υπάρχει ήδη
- Έλεγχος αν η ταμειακή μηχανή ή το σύστημα τιμολόγησης υποστηρίζει IRIS ολοκλήρωση μέσω API (οι περισσότεροι πάροχοι έχουν ενημερώσει μέσα στο 2025)
- Δοκιμαστική περίοδος για να διασφαλιστεί η σωστή αντιστοίχιση των IRIS συναλλαγών με τα παραστατικά myDATA
- Δημιουργία ψηφιακού αρχείου με 10ετή διατήρηση όλων των δεδομένων συναλλαγής, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της ΑΑΔΕ
- Εκπαίδευση του προσωπικού στις διαδικασίες αποδοχής IRIS και στην εξυπηρέτηση του πελάτη που θέλει να πληρώσει με αυτόν τον τρόπο
- Ενσωμάτωση IRIS σήματος σε ορατή θέση του καταστήματος και στην ηλεκτρονική σελίδα (αν υπάρχει)
Έλληνες έμποροι που θα αγνοήσουν την προθεσμία 1 Ιουλίου 2026, ή που θα υιοθετήσουν IRIS αλλά χωρίς σωστή αρχειοθέτηση, θα εκτεθούν σε διπλό κίνδυνο: πρόστιμα από την υποχρεωτική αποδοχή πληρωμών, και σύνδεση με ελέγχους myDATA για φοροδιαφυγή. Έγκαιρη προετοιμασία είναι σαφώς το ασφαλέστερο μονοπάτι.
