Νόμος 5293/2026: Το τέλος του πολίτη ως "διακομιστή εγγράφων" ανάμεσα σε δημόσιες υπηρεσίες

Ο παλιός τρόπος έναντι του νέου: από το "τρέξιμο" στην αυτόματη διασύνδεση

Μέχρι σήμερα, μια τυπική επιχείρηση που χρειαζόταν, για παράδειγμα, μια άδεια λειτουργίας ή μια επιδότηση, έπρεπε συχνά να ζητήσει η ίδια ένα πιστοποιητικό από μια δημόσια υπηρεσία (ας πούμε φορολογική ενημερότητα ή βεβαίωση από το επιμελητήριο) και να το μεταφέρει, φυσικά ή ηλεκτρονικά, σε μια δεύτερη υπηρεσία που το ζητούσε για να προχωρήσει στην αξιολόγηση του αιτήματος. Ο πολίτης ή ο επιχειρηματίας λειτουργούσε, ουσιαστικά, ως ενδιάμεσος "διακομιστής" ανάμεσα σε δύο τμήματα του ίδιου κράτους: πήγαινε στην υπηρεσία Α για να πάρει το χαρτί, μετά στην υπηρεσία Β για να το καταθέσει, ακόμη κι όταν και οι δύο υπηρεσίες ανήκαν στον ίδιο δημόσιο τομέα και θα μπορούσαν, θεωρητικά, να επικοινωνήσουν απευθείας μεταξύ τους.

Ο νόμος 5293/2026, με τίτλο "Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη", δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Α 57 στις 7 Απριλίου 2026 και περιλαμβάνει 22 άρθρα που επιχειρούν να αναστρέψουν αυτή τη λογική. Η βασική ιδέα είναι απλή: αν ένα έγγραφο βρίσκεται ήδη σε κάποιο δημόσιο αρχείο, δεν θα πρέπει να ζητείται ξανά από τον πολίτη ή την επιχείρηση, αλλά να το αναζητά η ίδια η υπηρεσία που το χρειάζεται. Η εφαρμογή του νόμου περιγράφεται ως σταδιακή, χωρίς μία ενιαία ημερομηνία πλήρους ισχύος πέραν της δημοσίευσης στο ΦΕΚ.

Τι αλλάζει ουσιαστικά το Άρθρο 3

Το Άρθρο 3 του νόμου είναι το κεντρικό σημείο της μεταρρύθμισης. Προβλέπει ότι όταν ένα πιστοποιητικό ή έγγραφο που απαιτείται για την αξιολόγηση μιας αίτησης βρίσκεται ήδη σε αρχείο δημόσιου φορέα, αλλά δεν μπορεί να ανακτηθεί αυτόματα μέσω διαλειτουργικότητας μεταξύ συστημάτων, ο αιτών (είτε πρόκειται για πολίτη είτε για επιχείρηση) μπορεί να το αντικαταστήσει με υπεύθυνη δήλωση. Η υπηρεσία που παραλαμβάνει την αίτηση υποχρεούται τότε να εκδώσει αμέσως τη ζητούμενη διοικητική πράξη και να αναλάβει η ίδια, εκ των υστέρων, την αναζήτηση και επιβεβαίωση των υποκείμενων εγγράφων.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει αντιστροφή του βάρους: αντί ο πολίτης να αποδεικνύει εκ των προτέρων κάτι που το κράτος ήδη γνωρίζει, δηλώνει υπεύθυνα την κατάστασή του και η διοίκηση προχωρά, επαληθεύοντας στη συνέχεια. Η λογική αυτή δεν καταργεί τον έλεγχο, τον μετατοπίζει χρονικά και τον μεταφέρει από τον πολίτη στην ίδια τη δημόσια διοίκηση, η οποία είναι, τελικά, ο φορέας που κατέχει τα πρωτότυπα δεδομένα.

Ο ρόλος των πιστοποιημένων επαγγελματιών: το νέο Άρθρο 3Α

Το Άρθρο 4 του νόμου 5293/2026 προσθέτει ένα νέο Άρθρο 3Α στον Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, το οποίο ρυθμίζει τη συνεργασία ανάμεσα στη δημόσια διοίκηση και σε πιστοποιημένους επαγγελματίες, όπως λογιστές ή μηχανικούς, οι οποίοι υποβάλλουν δικαιολογητικά για λογαριασμό των πελατών τους. Πρόκειται για μια διάταξη με σαφή πρακτική σημασία, καθώς μεγάλο μέρος των διοικητικών διαδικασιών για επιχειρήσεις (φορολογικές δηλώσεις, αδειοδοτήσεις, μελέτες μηχανικού) περνάει ήδη μέσα από τρίτους επαγγελματίες και όχι απευθείας από τον ιδιοκτήτη της επιχείρησης.

Με τη θεσμοθέτηση αυτού του ρόλου, ο νόμος αναγνωρίζει ότι ο λογιστής ή ο μηχανικός λειτουργεί ήδη ως ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στην επιχείρηση και το κράτος, και επιχειρεί να τυποποιήσει αυτή τη σχέση, ώστε η υποβολή εγγράφων εκ μέρους τρίτου να έχει σαφές νομικό πλαίσιο ευθύνης και εγκυρότητας, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά νέα εξουσιοδότηση ή φυσική παρουσία του επιχειρηματία.

Η παράλληλη ψηφιοποίηση του Κτηματολογίου

Παράλληλα με τον νόμο 5293/2026, τρέχει και μια ευρύτερη προσπάθεια ψηφιοποίησης που αφορά το Εθνικό Κτηματολόγιο. Ο στόχος είναι το Κτηματολόγιο να καταστεί 100% ψηφιακό έως το τέλος του 2026. Μέχρι σήμερα, πάνω από 27,85 εκατομμύρια δικαιώματα έχουν ήδη καταχωρηθεί στο λειτουργούν κτηματολόγιο, ενώ η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την επεξεργασία εκκρεμών φακέλων έχει ήδη επιτρέψει την εκκαθάριση περίπου 310.000 παλαιών συναλλαγών που εκκρεμούσαν στα πρώην υποθηκοφυλακεία.

Η σύνδεση των δύο εγχειρημάτων δεν είναι τυχαία: όσο πιο πλήρες και ψηφιοποιημένο είναι ένα μητρώο, όπως το Κτηματολόγιο, τόσο πιο αξιόπιστα μπορεί μια υπηρεσία να "τραβήξει" αυτόματα ένα δικαίωμα ή μια ιδιοκτησιακή κατάσταση χωρίς να χρειαστεί ο πολίτης να προσκομίσει χειρόγραφο ή έντυπο αποδεικτικό. Χωρίς αξιόπιστα ψηφιακά μητρώα στη βάση, η λογική της υπεύθυνης δήλωσης του Άρθρου 3 θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη.

Ο κρυφός κίνδυνος για τις επιχειρήσεις: όταν το αρχείο σου είναι ελλιπές

Η μεγάλη αλλαγή που φέρνει ο νόμος έχει και μια λιγότερο προφανή πλευρά. Όσο λιγότερα φυσικά πιστοποιητικά χρειάζεται πλέον να κυνηγήσει μια επιχείρηση για μια άδεια, μια αδειοδότηση ή μια επιδότηση, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εξάρτηση από την ποιότητα των δεδομένων που είναι ήδη καταχωρημένα στα μητρώα του δημοσίου, στα οποία η υπηρεσία θα ανατρέξει αυτόματα εκ μέρους της επιχείρησης. Αν τα δικά της αρχεία, φορολογικά, ασφαλιστικά, κτηματολογικά ή αδειοδοτικά, είναι ελλιπή, ξεπερασμένα ή λανθασμένα καταχωρημένα, το αυτόματο "τράβηγμα" δεδομένων από τη δημόσια υπηρεσία μπορεί να ανασύρει ακριβώς αυτά τα λανθασμένα ή παλιά στοιχεία.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καθυστερήσεις, απορρίψεις αιτημάτων ή, στη χειρότερη περίπτωση, εκδόσεις διοικητικών πράξεων βασισμένες σε εσφαλμένα δεδομένα, τα οποία η επιχείρηση θα πρέπει μετά να διορθώσει αναδρομικά. Με άλλα λόγια, η ευθύνη δεν εξαφανίζεται, απλώς μετατοπίζεται από το "τρέξιμο για χαρτιά" στο "τακτοποίηση και ενημέρωση του δικού σου αρχείου", ώστε αυτό που θα βρει αυτόματα η υπηρεσία να είναι πράγματι σωστό.

Πρακτικά βήματα για επιχειρήσεις

Ενόψει της σταδιακής εφαρμογής του νόμου 5293/2026, οι επιχειρήσεις έχουν κάποιο περιθώριο να προετοιμαστούν. Πρώτον, αξίζει να γίνει μια εσωτερική επισκόπηση των βασικών μητρώων στα οποία εμφανίζεται η επιχείρηση (φορολογικό, ασφαλιστικό, κτηματολογικό, επιμελητηριακό) για να εντοπιστούν τυχόν ασυμφωνίες πριν αυτές γίνουν πρόβλημα σε μια αυτόματη αναζήτηση. Δεύτερον, η συνεργασία με λογιστές και μηχανικούς αποκτά μεγαλύτερη σημασία υπό το νέο Άρθρο 3Α, καθώς αυτοί οι επαγγελματίες θα έχουν πλέον πιο επίσημο ρόλο στη διεκπεραίωση διοικητικών υποθέσεων για λογαριασμό της επιχείρησης.

Τρίτον, είναι χρήσιμο να παρακολουθείται η σταδιακή εφαρμογή του νόμου ανά υπηρεσία και ανά διαδικασία, καθώς δεν αναμένεται να ενεργοποιηθεί ταυτόχρονα παντού. Τέλος, η διατήρηση ενημερωμένων εσωτερικών αντιγράφων των δικών της βασικών εγγράφων παραμένει χρήσιμη για την επιχείρηση, ώστε να μπορεί να επαληθεύσει γρήγορα τι ακριβώς "βλέπει" το δημόσιο όταν αναζητά αυτόματα τα στοιχεία της, και να διορθώσει έγκαιρα τυχόν αποκλίσεις πριν αυτές επηρεάσουν μια αίτηση.