Τι είναι ο Κανονισμός GPSR και ποιον αφορά
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/988 για τη Γενική Ασφάλεια Προϊόντων (γνωστός διεθνώς ως GPSR, General Product Safety Regulation) εκδόθηκε στις 23 Μαΐου 2023 και αντικατέστησε την παλαιότερη Οδηγία 2001/95/ΕΚ. Μετά από μεταβατική περίοδο δεκαοκτώ μηνών, τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή σε όλα τα κράτη μέλη, άρα και στην Ελλάδα, από τις 13 Δεκεμβρίου 2024. Πρόκειται για κανονισμό, όχι για οδηγία, που σημαίνει ότι ισχύει άμεσα χωρίς να απαιτείται ενσωμάτωση σε εθνικό νόμο.
Ο κανονισμός αφορά κάθε επιχείρηση που διαθέτει στην αγορά καταναλωτικά προϊόντα εκτός τροφίμων, φαρμάκων και ορισμένων ήδη ρυθμιζόμενων κατηγοριών. Στην πράξη καλύπτει κατασκευαστές, εισαγωγείς, διανομείς, αλλά και τους φορείς διαχείρισης διαδικτυακών αγορών (online marketplaces) και κάθε ελληνικό e-shop που πουλάει απευθείας ή μεταπωλεί προϊόντα, ιδίως όσα εισάγονται από τρίτες χώρες.
Ο τεχνικός φάκελος και η υποχρέωση δεκαετούς τήρησης
Η βασική νέα υποχρέωση που αφορά τη διαχείριση αρχείων είναι η κατάρτιση και διατήρηση τεχνικού φακέλου για κάθε προϊόν. Ο φάκελος αυτός πρέπει να περιλαμβάνει γενική περιγραφή του προϊόντος και των βασικών χαρακτηριστικών ασφαλείας του, αποτελέσματα εσωτερικής ανάλυσης κινδύνου, καθώς και, όπου υπάρχουν, εκθέσεις δοκιμών, πιστοποιητικά ή σχετική αλληλογραφία με κοινοποιημένους οργανισμούς.
Ο κατασκευαστής (ή ο εισαγωγέας, όταν ο κατασκευαστής βρίσκεται εκτός ΕΕ) υποχρεούται να διατηρεί τον τεχνικό φάκελο στη διάθεση των αρχών εποπτείας της αγοράς για δέκα έτη από τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά. Πρόκειται για σημαντικά μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα από τα συνήθη λογιστικά ή φορολογικά αρχεία, γεγονός που δημιουργεί πρακτικό πρόβλημα αποθήκευσης για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου που διαχειρίζονται εκατοντάδες ή χιλιάδες κωδικούς προϊόντων.
Ποιος θεωρείται υπεύθυνος όταν ο κατασκευαστής είναι εκτός ΕΕ
Για προϊόντα που κατασκευάζονται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κανονισμός απαιτεί την ύπαρξη ενός οικονομικού φορέα εγκατεστημένου εντός ΕΕ (συνήθως ο εισαγωγέας) που αναλαμβάνει τον ρόλο του υπεύθυνου προσώπου. Αυτός ο φορέας οφείλει να διασφαλίζει ότι η τεχνική τεκμηρίωση, οι οδηγίες χρήσης και οι πληροφορίες ασφαλείας είναι διαθέσιμες στις αρχές όποτε ζητηθούν, στην ελληνική γλώσσα όπου απαιτείται.
Υποχρεώσεις πληροφόρησης στο ηλεκτρονικό εμπόριο
Το άρθρο 19 του GPSR επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις εμφάνισης πληροφοριών στη σελίδα κάθε προϊόντος που πωλείται εξ αποστάσεως. Πριν από την ολοκλήρωση της παραγγελίας, το e-shop πρέπει να εμφανίζει, μεταξύ άλλων, το όνομα, την καταχωρημένη εμπορική επωνυμία και τα στοιχεία επικοινωνίας του κατασκευαστή, τυχόν προειδοποιήσεις ασφαλείας, καθώς και εικόνα του προϊόντος. Η υποχρέωση αυτή σημαίνει ότι κάθε καταχώρηση προϊόντος πρέπει να συνοδεύεται από τεκμηριωμένο, ανακτήσιμο ιστορικό των πληροφοριών που δημοσιεύτηκαν, ώστε η επιχείρηση να μπορεί να αποδείξει τι είχε αναρτηθεί σε δεδομένη χρονική στιγμή.
Εποπτεία αγοράς και ο ρόλος του Safety Gate
Η εποπτεία της εφαρμογής στην Ελλάδα ασκείται από τη Γενική Γραμματεία Εμπορίου και Προστασίας του Καταναλωτή του Υπουργείου Ανάπτυξης, σε συνδυασμό με τη Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας για τεχνικά ζητήματα ασφάλειας προϊόντων. Σε ενωσιακό επίπεδο, ο κανονισμός συνδέεται με το σύστημα Safety Gate, στο οποίο οι φορείς διαδικτυακών αγορών οφείλουν να καταχωρίζονται και μέσω του οποίου κοινοποιούνται μη ασφαλή προϊόντα σε όλη την ΕΕ.
Η ελληνική εποπτική αρχή έχει ήδη επιδείξει αυστηρότητα απέναντι σε επιχειρήσεις ηλεκτρονικού εμπορίου για παραβάσεις της νομοθεσίας προστασίας καταναλωτή, με πρόστιμα που σε καταγεγραμμένες περιπτώσεις έχουν φτάσει τις 250.000 ευρώ για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές σε εξ αποστάσεως πωλήσεις. Το προηγούμενο αυτό δείχνει ότι η μη τήρηση τεκμηρίωσης ή η αδυναμία προσκόμισης στοιχείων όταν ζητηθούν δεν αντιμετωπίζεται ως τυπική παράλειψη.
Πρακτική λίστα ελέγχου για επιχειρήσεις
- Καταγράψτε ποια προϊόντα του καταλόγου σας εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του GPSR (καταναλωτικά προϊόντα εκτός τροφίμων και ήδη ρυθμιζόμενων κατηγοριών).
- Δημιουργήστε ξεχωριστό τεχνικό φάκελο ανά κωδικό προϊόντος, με περιγραφή, ανάλυση κινδύνου και τυχόν εκθέσεις δοκιμών.
- Ορίστε σαφή διαδικασία διατήρησης των φακέλων για τουλάχιστον δέκα έτη, με σύστημα που επιτρέπει γρήγορη ανάκτηση ανά κωδικό προϊόντος.
- Ελέγξτε αν χρειάζεστε υπεύθυνο πρόσωπο εντός ΕΕ για προϊόντα που εισάγετε από τρίτες χώρες.
- Επιβεβαιώστε ότι κάθε σελίδα προϊόντος στο e-shop σας περιλαμβάνει τα στοιχεία που απαιτεί το άρθρο 19.
- Διατηρήστε ιστορικό εκδόσεων των περιγραφών προϊόντων, ώστε να μπορείτε να τεκμηριώσετε τι είχε δημοσιευτεί σε κάθε χρονική στιγμή.
- Ελέγξτε αν η επιχείρησή σας λειτουργεί ως φορέας διαδικτυακής αγοράς και, αν ναι, βεβαιωθείτε ότι έχετε ορίσει σημείο επαφής για θέματα ασφάλειας προϊόντων.
